jane Blog > Chimpansees van Gombe – De val van Ferdinand

In de primatenwereld is rang van uiterst belang. Aangezien ook mensen primaten zijn, spelen machtsverhoudingen en – relaties in groepen spelen eveneens een belangrijke rol in onze gemeenschappen. Ranggedrag in de chimpanseegemeenschap is een deel van hun levensstijl. De geschiedenis is al ettelijke keren veranderd door conflicten met onbekende en ontelbare resultaten. In de chimpanseewereld in Gombe kunnen de gebeurtenissen die plaatsvinden in naam van macht, de groep voor altijd veranderen.

Een koning onttroond

Ferdinand Voor chimpansees is het gevecht naar de top van uiterst belang voor toegang tot partners en voedsel. In Gombe National Park, Tanzania, waar Jane Goodall voor het eerst wilde chimpansees bestudeerde, heeft de strijd zich al vaak voorgedaan. In chimpanseegemeenschappen leven mannetjes in een hiërarchie en alle volwassen mannetjes domineren de vrouwtjes, de vrouwtjes hebben dan weer hun eigen hiërarchie. Leeftijd, fitheid, agressiviteit, intelligentie en wat je kan beschouwen als “leiderschap” of het talent om anderen aan jouw kant te krijgen zijn eigenschappen die een invloed hebben op het verkrijgen van de alfafunctie of een hogere of lagere plaats op de ladder. Dat herkennen wij ook in de interacties op school, in de file of zo goed als alle andere interacties tussen een groep mensen!

Ferdinand, 24 jaar oud, die ironisch genoeg naar de vredelievende stier is vernoemd, is het alfamannetje van zijn groep in Gombe. Hij heeft die positie behouden door intimidatie, bedreigingen en verassingsaanvallen waar hij bv. zijn rivalen bijt en ze een veelbetekenend litteken op hun rug krijgen. Een bewijs van zijn gewelddadige aard is dat Ferdinand nadat hij de vorige alfa, Kris, had onttroond, hij hem bleef opjagen en lastigvallen. Kris verdween zwaar gewond uit de groep en werd nooit meer terug toegelaten. Deze krijgshaftige chimpansee – Ferdinand, al acht jaar Gombe’s alfamannetje – werd van zijn toppositie gestoten na een gewelddadige uitdaging door niemand anders dan zijn neef, het 19 jaar oude mannetje genaamd Fudge.

De laatste druppel

Fudge Fundi Chimpanzee Fudge grooms his brother Fundi in Gombe National Park. Hoewel de hiërarchie vaak wordt beproefd in chimpanseegroepen is het zeldzaam dat een alfa van de troon wordt gestoten. In de afgelopen twee jaar zorgde het agressieve leiderschap van Ferdinand ervoor dat hij nog maar weinig vrienden had in de Kasekela-gemeenschap. De afgelopen maanden bracht hij tijd door bij een subgroep met enkele van de vrouwtjes die in de valleien in het noorden leven. Op hetzelfde moment heeft de meerderheid van de volwassenen meer in het zuiden een grotere aparte groep gevormd. Hoe sterk een leider ook is, een alfa kan niet heersen vanop een afstand en af en toe kwam Ferdinand terug om zijn ontwijfelbare bekwaamheid en zijn dominantie te bevestigen. Dat werkte voor een korte tijd maar jongere mannetjes in de groep werden volwassen en hun kracht groeide. Een storm was in de maak.

Ferdinands zus Fanni heeft twee zonen: Fudge (19 jaar) en Fundi (16 jaar). Die twee waren prominent in de zuiderse subgroep samen met een vroeger alfamannetje Sheldon (33 jaar), zijn broer Samson (19), een bedeesde volwassene met de naam Zeus (22), en een jongere Tom. Terwijl de alfa er niet was en het jonge bloed begon te koken, was de tijd voor een revolutie binnen de groep aangekomen.

Afgelopen oktober werd de breuk tussen Ferdinand en de rest van de groep duidelijk toen hij een van zijn periodische bezoekjes bracht om hen te verassen. In plaats van een gehoorzame en onderdanige groep vond Ferdinand de mannetjes al woedend toen ze hem dichterbij hoorden komen. De ooit zo afschrikwekkende alfa werd het slachtoffer van een groepsaanval.

Fudge vecht terug

Fudge Toen Ferdinand met veel zelfvertrouwen aankwam in de groep stootten alle mannetjes “panthoots” (een roep van de chimpansee) en alarmerende geluiden uit en om zijn veiligheid te garanderen klom hij snel in een boom. Fudge kwam hem achterna en na een kleine aarzeling (hij werd wellicht verder aangemoedigd door de anderen) viel hij Ferdinand aan. Ze bevonden zich beide op de tak en grepen elkaar vast terwijl ze vechten en beten. Fudge’s broer Fundi voegde zich ook bij de aanval net als zijn moeder Fanni, Ferdinands eigen zus! Haar tussenkomst leek wel nogal verward, misschien omdat haar loyaliteit verscheurd werd tussen haar broer en haar zoon.

De mannetjes beneden riepen luid terwijl het gevecht doorging. Uiteindelijk voegden Fudge en Fundi zich bij de andere op de grond en lieten ze Ferdinand hevig bloedend achter boven op zijn tak. Toen Ferdinand naar beneden begon te klimmen om te vluchten, renden de andere mannetjes naar hem toe en hij klom terug in de boom voor veiligheid. De wachtende mannetjes maakten wat Jane’s assistent interpreteerde als een “val” waardoor zij hem gemakkelijker konden aanvallen door samen te werken. Door in de boom te blijven, kon Ferdinand het aantal chimps dat hem op hetzelfde moment kon aanvallen beperken en bespaarde hij zichzelf verdere verwondingen.

De schade is aangericht

Tijdens een rustig moment kon Ferdinand ongezien afdalen en wegvluchten naar het strand om zo verder naar het noorden en ten slotte naar een vallei te vluchten waar hij niet kon gezien worden. Toen Fudge en de andere dat beseften, gingen ze naar het strand om hem te zoeken maar ze waren te laat. De aanval was voorbij en de voormalige koning was verdwenen.

Fudge is een jong volwassen mannetje met gezonde en scherpe hoektanden, zijn aanval zorgde dan ook voor ernstige verwondingen bij Ferdinand. Hij was zwaargewond met kleine sneetjes op zijn gezicht, rechterarm en –been, een grote open wonde op zijn achterhand die hevig bloedde, een diepere punctiewonde op zijn linker ribbenkast (op de flank), grote sneden op zijn linkervoet en zijn linkerhand had drie diepe rijtwonden onder de pols. Hoewel hij erin was geslaagd om vlug weg te lopen, bewoog hij zich zeer traag voort eens hij in het bos was, vaak enkel op zijn achterpoten lopend omdat hij beide polsen voor zich uit vasthield om te vermijden er druk op te plaatsen. In grote pijn bewoog hij zich richting het noorden en bergop. Doordat hij niet kon klimmen, sliep hij op de grond (chimpansees slapen normaal gezien in bomen). Ferdinand kon, verslaan en gewond, de groep dagenlang horen roepen terwijl ze zich naar het noorden begaven en snelde vlug verder om weg te raken van zijn vroeger loyale groep die nu een gevaar vormde voor hem.

De volgende dagen vervolgde Ferdinand zijn trage weg naar het noorden terwijl hij opnieuw leerde eten en klimmen en zijn wonden likte. Hoewel ze na de achtste dag Ferdinand niet konden vinden, denken veldassistenten dat hij waarschijnlijk naar de vallei was gegaan waar hij verder kan herstellen en waar water is.

Alle andere mannetjes, zijn rivalen, hebben hem volledig verslaan gezien. Ferdinand zal nooit meer onoverwinnelijk zijn. Zijn zelfvertrouwen, de belangrijkste eigenschap in elke dominantierelatie, kan nooit volledig hersteld worden.

De nieuwe orde

Terwijl Ferdinand genas, was de groep zeer actief bezig met het vertoon en verklaringen van dominantie. Fudge kon alle andere een voor een domineren en hij ontving veel onderdanige benaderingen met “pant-grunts” om respect te tonen. Hoewel hij enkele wonden opliep van Ferdinand en hij eerst lichtjes mankte, was Fudge’s huid amper doorboord doordat Ferdinands tanden versleten en bot zijn en Fudge herstelde vlug. Zijn jongere broer Fundi was volledig ongedeerd.
De koning is gevallen en de nieuwe generatie is opgestaan.

Sinds oktober 2016 is Fudge het alfamannetje van de Kasekela-gemeenschap in Gombe! We hebben gezien dat hij andere leden van de gemeenschap individueel kan domineren, de volgende vraag is of hij sterk genoeg zal zijn als de volwassenen zich samen tegen hem keren. Dat zal de grenzen van zijn macht bepalen.

Hoe lang zal Fudge regeren?

Routeoverzicht

mapFerdinands route om de andere mannetjes te ontlopen van het punt van de aanval op 1 oktober 2016 (X) naar elke plek waar hij sliep sinds die dag tot 6 oktober, aangeduid met de data in het rood.

Ondertussen gingen de mannetjes en de andere van de groep (in het groen) na de aanval naar het zuiden. Op 2 en 3 oktober kwamen ze echter naar het noorden en passeerden ze Ferdinand 2 keer aan de voet van de berg. Op 2 oktober was hij bijzonder bang toen ze dichterbij kwamen. Telkens hij hen hoorde roepen dwong hij zichzelf om bergopwaarts te lopen ondanks zijn wonden. Na 3 oktober verspreidden ze zich meer naar het zuiden en waren ze geen bedreiging meer voor hem.

Other images

Terug naar blog